Czy terapia pomaga odzyskać autentyczność, czy raczej uczy nas nowych, bardziej "zdrowych" ról do odegrania?

[Verinia]

We współczesnej terapii mówi się o "odnajdywaniu siebie", "byciu autentycznym" i "życiu w zgodzie ze sobą". Carl Rogers twierdził, że celem terapii jest osiągnięcie kongruencji - stanu, w którym człowiek jest w zgodzie ze swoimi prawdziwymi uczuciami i doświadczeniami.

nJednak pojawia się pytanie: czy współczesna terapia rzeczywiście pomaga ludziom stać się bardziej autentycznymi, czy raczej uczy ich odgrywania nowej, bardziej "dojrzałej" i społecznie akceptowalnej roli?

W końcu nawet w terapii istnieją normy - co jest "zdrowe", a co "dysfunkcyjne". Czy terapeuta nie staje się czasem reżyserem, który pomaga pacjentowi lepiej zagrać rolę " zrównoważonego", "asertywnego" i "świadomego" człowieka? Czy w tym procesie nie tracimy części naszej pierwotnej, dzikszej lub bardziej niekomfortowej autentyczności?

 

Niektóre badania nad procesem terapeutycznym sugerują, że pacjenci często dostosowują swoje opowieści do tego, co według nich terapeuta chce usłyszeć - czyli nieświadomie odgrywają rolę "dobrego pacjenta".

 

Irvin Yalom (terapia egzystencjalna) uważał, że pełna autentyczność jest niemożliwa, ponieważ człowiek zawsze pozostaje w pewnym stopniu "ukryty" nawet przed samym sobą. Twierdził, że terapia może co najwyżej zmniejszyć stopień samooszukiwania się.

 

Erving Goffman w swojej dramaturgicznej teorii twierdził, że całe życie to odgrywanie ról. Z tego punktu widzenia terapia nie tyle "odzyskuje autentyczność", ile pomaga pacjentowi lepiej zarządzać swoimi rolami i wiedzieć, którą rolę odgrywać.

 

Badania pokazują, że terapeuci, którzy ujawniają własne uczucia i doświadczenia, są często postrzegani przec pacjentów jako bardziej autentyczni - ale tylko wtedy, gdy robią to w sposób umiarkowany i na korzyść pacjenta. Zbyt duża autentyczność terapeuty może zaburzać relację.

Carl Rogers uważał autentyczność terapeuty za jeden z trzech kuczowych warunków zmiany terapeutycznej. Twierdził, że terapeuta musi autentycznie przeżywać to, co mówi pacjentowi. Paradoksalnie więc autentyczność terapeuty ma pomagać pacjentowi stać się bardziej autentycznym.

 

Istnieje paradoks: niektóre osoby czują się najbardziej autentyczne, gdy odgrywają rolę (np. aktorzy, performerzy, nauczyciele). Dla nich "bycie sobą" oznacza właśnie wchodzebue w określoną rolę, a nie jej odrzucenie.

 

Jean - Paul Sartre uważał on, że większość ludzi żyje w stanie permanentnego kłamstwa wobec samych siebie. Odgrywają rolę ponieważ pełna autentyczność jesy zbyt przerażająca. Według niego autentyczność wymaga uznania, że nie mamy żadnej "prawdziwej natury" - jesteśmy skazani na wieczne wybieranie i tworzenie siebie. Większość ludzi woli uciekać w role, bo wolność jest egzystencjalnie nie do zniesienie.

 

Michel Foucault patrzył na psychologię i terapię bardzo mrocznie. Uważał, że nowoczesna psychoterapia nie tyle "uwalnia" człowieka, ile produkuje "zdrowy", uległy i produktywny podmiot. Terapia staje się subtelną formą władzy dyscyplinarnej - uczy ludzi internalizować normy i odgrywać rolę "normalnego obywatela". W tym ujęciu terapia nie przwyraca autentyczności, lecz doskonali mechanizm konformizmu.

 

Eksperymenty Ascha i Milgrama pokazują coś niepokojącego: większość ludzi jest w stanie porzucić własne przekonania i osądy, gdy tylko znajdzie się pod presją grupy lub autorytetu. To sugeruje, że autentyczność jest nie tylko rzadka, ale wręcz biologicznie i społecznie kosztowna - konformizm jest mechanizmem przetrwania.

 

Niektóre osoby, które mają bogate życie wewnętrzne, największe poczucie bycia sobą mają, gdy wchodzą w rolę. Odgrywanie staje się wtedy formą ekspresji, nie maską. Dla nich "bycie sobą" bez roli może być nudne lub nawet przerażające.

 

W dzisiejszej kulturze: "bądź sobą" sam w sobie stał się formą konformizmu. Ludzie są społecznie zmuszani do odgrywania roli "autentycznej osoby", co prowadzi do paradoksu - autentyczność staje się kolejną, bardzo wymagającą rolą do odegrania.

 

Psychoterapia może pogarszać stan pacjenta. Istnieje dobrze udkomunetowany efekt "deterioration" - u 5-10% pacjentów terapia nie tylko nie pomaga, ale wręcz pogarsza ich stan psychiczny. Najczęściej dzieje się tak przy źle dobranym nurcie lub terapeucie.

 

Badania pokazują, że zmuszanie się do myślenia tylko pozytywnie i "manifestowanie" może zwiększać poczucie winy, lęku i depresji u osób, które naturalnie przeżywają trudne emocje.

 

Człowiek jest w stanie uwierzyć w niemal każdą narrację o samym sobie, jeśli jest ona spójna i powtarzana. Badania nad tożsamością narracyjną pokazują, że "kim jesteśmy" w dużej mierze zależy od historii, którą sobie opowiadamy. Zmiana tej historii (nawet jeśli jest fałszywa) może diametralnie zmienić zachowanie i samopoczucie człowieka.

 

Niezależnie od intencji terapeuty, wiele nurtów psychoterapii niesie ze sobą ukryte założenia filozoficzne i moralne (np. o tym, czym jest "zdrowa" seksualność czy zdrowa "tożsamość"). Pacjent często przyswaja te założenia nieświadomie.

 

Czy terapia może tworzyć nowe, bardziej "ackeptowalne" Fałszywe Ja zamiast pomagać w kontakcie z pierwotnym?

Czy terapia nie odbiera czasem ludziom ich naturalnego, dzikszego lub bardziej "niewygodnego" sposobu do oczekiwań społeczeństwa?

Czy zdarzyło się Wam w terapii czuć presję, żeby myśleć lub czuć w określony sposób, bo taki był "zdrowy" model?